ELEKTRİK ŞEBEKE YÖNETMELİĞİ

(1) Bu Yönetmeliğin amacı;  elektrik iletim sisteminin güvenilir
ve düşük maliyetli olarak planlanması, işletilmesi ve sistem kararlılığının
sağlanmasında uygulanacak standartlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesi
ile tüketicilere kaliteli ve  yeterli elektrik
enerjisi arz edilebilmesi için uygulanacak arz güvenilirliği ve kalitesi
koşullarının belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE
2- (1) Bu Yönetmelik, TEİAŞ, iletim sistemi
kullanıcıları ve dağıtım sistemine bağlı olan ancak iletim sistemini etkileyen
diğer kullanıcıların yükümlülüklerini, uymaları gereken tesis tasarım ve
işletme kurallarını ve iletim sisteminin planlanması ve sistem güvenliğine
ilişkin koşulların dikkate alınarak işletilmesi için uyulması gereken hususları
kapsar.
Dayanak

(1) Bu Yönetmelik, 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar

(1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Acil durum:
Bu Yönetmelik, TEİAŞ’ın lisansı ve ilgili mevzuatın diğer hükümleri
çerçevesinde, sistem kararlılığı ve emniyeti açısından tehlike arz eden
durumları,
b) Acil durum
bildirimi: Acil durumlarda iletim sisteminin işletme güvenliğini korumak için
üretim faaliyeti gösteren tüzel kişilere ve/veya diğer kullanıcılara
yükümlülükler getiren ve telefon, faks, paks, PYS gibi iletişim araçları
kullanılarak MYTM ve/veya BYTM tarafından iletilen bildirimi,
c) Ada:
İletim sisteminin geri kalan kısmı ile elektriksel bağlantısı olmayan, bağımsız
çalışan alt sistemlerini,
ç) Ana
bara: Fiderlerin kendi kesicisi ve ayırıcıları ile bağlı olduğu barayı,
d) Ana
enterkonnekte sistem: Kullanıcı devreleri hariç olmak üzere, iletim sisteminin
400 kV ve 154 kV elemanlarını,
e) Anlık
talep kontrolü: Sistem frekansının TEİAŞ tarafından belirlenen frekans
kademesine düşmesi halinde anlık talep kontrol hizmetine ilişkin yan hizmet
anlaşması kapsamında yer alan tüketim tesislerinin yüklerinin anlık talep
kontrol röleleri ile otomatik olarak kesilmesini,
f) Anlık
talep kontrol rölesi: Frekansın önceden belirlenen işletme değerlerinin altına
düşmesi durumunda anlık talep kontrol hizmeti sağlamak amacıyla tüketim
tesislerinin yüklerinin kesilmesi için kesicilere açma kumandası veren teçhizatı,
g) Arz
kapasitesi kaybı: Elektrik üretim ve iletim sisteminde, ortaya çıkan arz
kapasitesindeki azalmayı,
ğ) Aşırı
ikazlı çalışma: Sistem geriliminin belirlenen işletme değerlerinin altına
düşmesi durumunda senkron kompansatörlerin ve/veya jeneratörlerin ikaz
akımlarının artırılmasını,
h) Ayırıcı:
Yüksüz elektrik devrelerini açıp kapamak için kullanılan teçhizatı,
ı) Azami primer rezerv kapasitesi: 200
mHz’lik basamak frekans değişimi durumunda en geç 30 saniye içerisinde
gerçekleştirilebilecek azami çıkış gücü değişimini,
i) Bağlantı
anlaşması: Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim
sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel
hükümleri içeren anlaşmayı,
j) Bağlantı
noktası: Kullanıcıların bağlantı anlaşmaları uyarınca sisteme bağlandıkları
saha veya irtibat noktasını,
k) Bağlantı
talebi: Kullanıcının, tesis ve/veya teçhizatının iletim sistemindeki belli bir
noktaya bağlanmasına ilişkin isteğini,
l) Bara: Aynı
gerilimdeki elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtıldığı düzeneği,
m) Bara kuplajı: Aynı gerilim
seviyesindeki farklı iki baranın yalnızca ayırıcı ya da kesicili tam bir
fiderle ve gerektiğinde seri reaktör yardımı ile birbirine bağlanmasını,
n)
o) Besleme
noktası: İletim ve/veya dağıtım sistemi üzerinde müşterilere elektrik enerjisi
sağlanan noktayı,
ö) Blok:
Kombine çevrim üretim tesisleri için, birlikte yük alabilen ve yük atabilen
birden çok gaz türbini ve jeneratörü ile bunların beslediği buhar türbin ve jeneratörünü,
p) Bölgesel
kapasite kiralama: Sistem güvenilirliğinin muhafaza edilmesini teminen ve
yeterli kapasite olmaması nedeniyle oluşabilecek bölgesel sistem ihtiyaçlarını
karşılamak üzere, yeni üretim tesislerinin kapasitelerinin ve/veya mevcut üretim
tesislerine eklenen ünitelerin kapasitelerinin TEİAŞ tarafından düzenlenen
ihaleler vasıtasıyla kiralanmasını,
r) Bölgesel
Yük Tevzi Merkezi (BYTM): TEİAŞ bünyesinde yer alan Türkiye elektrik
enterkonnekte sisteminin sınırları belirlenmiş bir bölgesinin üretim, iletim ve
tüketim yönünden güvenli, kaliteli ve ekonomik olarak işletmesini yapan,
işletme manevralarının koordinasyonunu MYTM ile koordineli olarak
yapan/yaptıran kontrol merkezini,
s)
Çaprazlama: İletim hattının faz
empedanslarının dengelenebilmesi için iletkenlerin, hattın uzunluğunun
yaklaşık 1/3 ve 2/3 oranındaki noktalarında
birbirleri ile yer değiştirmesini,
ş) Çok
devreli hatlar:  Aynı gerilimli birden fazla hattın aynı direk üzerinde
bulunduğu hatları,
t) Dağıtım:
Elektrik enerjisinin 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden naklini,
u) Dağıtım
bölgesi: Bir dağıtım lisansında tanımlanan bölgeyi,
ü) Dağıtım
sistemi: Bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde
işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesini,
v) Dağıtım
sistem işletmecisi: Bağlı bulunduğu dağıtım bölgesi sınırları içerisinde
dağıtım sisteminin işletiminden sorumlu dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiyi,
y) Dağıtım
şirketi: Belirlenen bir bölgede elektrik dağıtımı ile iştigal eden tüzel
kişiyi,
z) Dağıtım
tesisi: İletim tesislerinin ve dağıtım gerilim seviyesinden bağlı üretim ve
tüketim tesislerine ait şalt sahalarının bittiği noktadan sonraki nihayet
direğinden itibaren, alçak gerilim seviyesinden bağlı tüketicilerin yapı bina
giriş noktalarına kadar, bina giriş ve sayaç arası hariç, elektrik dağıtımı
için teçhiz edilmiş tesis ve teçhizat ile dağıtım şirketince teçhiz edilen ya
da devralınan sayaçları,
aa) Dalgalı
yük: Farklı genliklerde kesintili akım çeken ve şebeke geriliminin dalga
şeklini bozan değişken empedanslı yükü,
bb)
Dengeleme: Elektrik enerjisi arz ve talebini dengede tutmak amacıyla yürütülen
faaliyetleri,
cc) Dengeleme
birimi: Dengeleme ve uzlaştırma işlemlerini düzenleyen ilgili mevzuatta
tanımlanan, dengelemeye katılabilecek bir üretim veya tüketim tesisini ya da
üretim veya tüketim tesisinin bir bölümünü,
çç) Dengeleme
güç piyasası: Arz ve talebin gerçek zamanlı olarak dengelenmesi amacına hizmet
etmek üzere, 15 dakika içerisinde gerçekleştirilebilen çıkış gücü değişimi ile
elde edilen yedek kapasitenin alış-satışının gerçekleştiği ve sistem
işletmecisi tarafından işletilen organize toptan elektrik piyasasını,
dd) Dengeleme
mekanizması: İkili anlaşmaları tamamlayıcı nitelikte ve gün öncesi piyasası,
gün içi piyasası ile gerçek zamanlı dengelemeden oluşan faaliyetleri,
ee) Devre dışı olma: Tesis ve/veya teçhizatın bir parçasının bakım,
onarım veya bir arıza nedeniyle otomatik veya elle devre dışı olmasını,
ff) Düşük
frekans rölesi: Frekansın önceden belirlenen işletme değerlerinin altına
düşmesi durumunda  tüketim tesislerinin yüklerinin kesilmesi için
kesicilere açma kumandası veren teçhizatı,
gg) Düşük
ikazlı çalışma: Sistem geriliminin bu Yönetmelikte belirlenen işletme
değerlerinin üstüne çıkması durumunda senkron kompansatörlerin ve/veya
jeneratörlerin ikaz akımlarının düşürülmesini,
ğğ) Ekip şefi
veya sorumlusu: Teçhizat üzerinde yapılacak bir çalışmadan önce gerekli
güvenlik önlemlerini alan veya aldırtan, teçhizat üzerinde yapılacak
çalışmaları yürüten, çalışmaların bitiminde de bu önlemlerin kaldırılmasını
sağlayan ve teçhizatın tekrar servise alınabileceğini ilgili birimlere bildiren
personeli,
hh) Elektrik
kesme: Tesis ve/veya teçhizatın elektriğinin kesici ve ayırıcılar yardımı ile
her yönden kesilmesini,
ıı)
Elektrik depolama tesisi: Elektrik enerjisini depolayabilen ve depolanan
enerjiyi sisteme verebilen tesisi,
ii) Enerji
iletim hattı (EİH): Yüksek Gerilim (YG) enerji iletiminde kullanılan havai
hatlar ve/veya güç kablolarından oluşan tesisi,
jj)
Enterkonneksiyon: İletim ve dağıtım sistemlerinin toplamından oluşan ulusal
elektrik sisteminin  diğer bir ülkeye ait elektrik sistemine bağlanmasını,
kk) ENTSO-E
:Avrupa Elektrik İletim Sistemi İşletmecileri Birliğini,
ll) Faz
dengesizliği: Elektrik sisteminde belli bir
noktada faz gerilimleri arasındaki genlik ve faz açılarının birbirlerinden
farklı olmasını,
mm) Fider:
Bir merkez barasından kullanıcıya enerji taşıyan hat veya kablo çıkışlarını,
nn) Fliker:
Yükteki dalgalanmalar nedeniyle ortaya çıkan ve aydınlatma armatürlerinde
kırpışmaya yol açarak rahatsızlık hissi yaratan 50 Hz altındaki gerilim
salınımlarını,
oo) Fliker
şiddeti: Fliker gerilim salınımlarının uluslararası standartlara göre
tanımlanan ve bu standartlara göre ölçülen düzeyini,
öö) Frekans:
Sistemdeki alternatif akımın Hertz olarak ifade edilen bir saniyedeki devir
sayısını,
pp) Gerçek
zamanlı dengeleme: Aktif elektrik enerjisi arz ve talebini gerçek zamanlı
olarak dengede tutmak amacıyla, sistem işletmecisi tarafından yürütülen faaliyetleri,
rr) Gerilim
ani değişimleri: Bir anahtarlama
işleminin ardından, geçici rejim şartları sönümlendikten sonra ve gerilim regülatörleri ve statik VAR
kompansatörlerinin çalışmasını takiben, kademe ayarları ve diğer
anahtarlama işlemleri yapılmadan önce gerilimde ortaya çıkan değişimi,
ss) Gerilim
dalga şekli bozulması: Gerilimin sinüsoidal şeklinde meydana gelen bozulmayı,
şş) Gerilim
regülatörü: Jeneratörlerin çıkış gerilimini ayarlayan teçhizatı,
tt) Güç
faktörü: Aktif gücün görünen güce olan oranını,
uu) Güç
kalitesi ölçüm periyodu: IEC 61000-4-30’da tanımlanan bir haftalık kesintisiz
ölçüm zamanını,
üü) Güç
sistemi dengeleyicileri: İkaz seviyesi, hız, frekans, güç veya bunların
kombinasyonunu girdi değişkenleri olarak kullanıp, gerilim regülatörü yoluyla
güç salınımlarını azaltacak şekilde senkron jeneratörü ve türbini kontrol eden
teçhizatı,
vv) Gün
öncesi piyasası: Bir gün sonrası teslim edilecek uzlaştırma dönemi bazında elektrik
enerjisi alış-satış işlemleri için kurulan ve piyasa işletmecisi tarafından
işletilen organize toptan elektrik piyasasını,
yy) Güvenlik
kuralları: İlgili tesis ve/veya teçhizat üzerinde çalışan kişilerin sistemin
bakım, onarım ve işletilmesi esnasında ortaya çıkabilecek tehlikelerden
korunabilmeleri için TEİAŞ veya kullanıcı tarafından düzenlenen kuralları,
zz) Harmonik: Doğrusal olmayan yükler
veya gerilim dalga şekli ideal olmayan jeneratörlerden dolayı bozulmaya uğramış bir alternatif akım veya
gerilimde ana bileşen frekansının tam katları frekanslarda oluşan sinüsoidal
bileşenlerin her birini,
aaa) Harmonik
gerilim değeri: Bozulmaya uğramış gerilim dalga şeklindeki harmonik
bileşenlerin etkin değerini,
bbb) Harmonik
içerik: Bozulmaya uğramış alternatif akım veya gerilim dalgasında harmoniklerin
toplam etkisini ifade eden ve dalga şeklinin etkin değeri ile ana bileşenin
etkin değeri arasındaki farka neden olan bozulmayı,
ccc) Harmonik
sınırları: İletim ve dağıtım sistemine bağlı üretim tesisi ve teçhizat
üzerinde, uluslararası standartlarla belirlenmiş olan ve sistemdeki belirli
noktalarda gerilim ve akım için izin verilen harmonik sınırlarını,
ççç) Hat:
Elektrik enerjisi taşıyan iletkenlerden oluşan tesisleri,
ddd) Hız
eğimi (Speed droop): Sistem frekansındaki sapma oranına göre ünite çıkış
gücünün değişim oranını belirleyen, yüzde olarak ifade edilen hız regülatörü
ayar değerini,
eee) Hız
regülatörü: Türbin hızını ve/veya çıkış gücünü ayarlayan cihazı,
fff) Hız
regülatörü blok şeması: Ünitenin hız regülatörünü oluşturan bileşenlerin ve
kontrol birimlerinin matematiksel transfer fonksiyonlarını ve birbirleri ile
girdi çıktı ilişkilerini gösteren şemayı,
ggg) Hız
regülatörü kazanç değeri: Hız regülatörü çıkış sinyali değişiminin giriş hız
hata sinyaline oranını,
ğğğ) Hız
regülatörü ölü bandı: Hız regülatörünün frekans değişimine müdahalede
bulunmadığı kararlı durum frekans aralığını,
hhh) Hız
regülatörü zaman sabiti: Hız regülatörünün, girişteki ani bir değişime karşı
tepkisini gösteren sabitini,
ııı) IEC:
Uluslararası Elektroteknik Komisyonunu,
iii) IEC
standardı: Uluslararası Elektroteknik Komisyonunun yayınladığı teknik
spesifikasyon ve standartları,
jjj) İç
ihtiyaç: Bir üretim tesisinin normal işletme koşullarında işletilebilmesi için
gerekli tesis, teçhizat ve diğer unsurlarının toplam elektrik enerjisi
tüketimini,
kkk) İkili
anlaşma: Gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak,
elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul
onayına tabi olmayan ticari anlaşmaları,
lll) İletim:
Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV üzerindeki hatlar üzerinden
naklini,
mmm) İletim devresi: İletim
sisteminin iki ya da daha fazla kesici arasında kalan bölümünü,
nnn) İletim ekipmanı: İletim sistemine ait devre,
bara ve şalt teçhizatını,
ooo) İletim
sistemi: Elektrik iletim tesisleri ve şebekesini,
ööö) İletim
tesisi: Üretim ve/veya tüketim tesislerinin 36 kV üstü gerilim seviyesinden
bağlı olduğu üretim veya tüketim tesisi şalt sahasından sonraki nihayet
direğinden itibaren, iletim şalt sahalarının orta gerilim fiderleri de dahil
olmak üzere dağıtım tesislerinin bağlantı noktalarına kadar olan tesisleri,
ppp) İlgili
mevzuat: Elektrik piyasasına ilişkin kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi,
Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, tebliğ, genelge, Kurul
kararları ile ilgili tüzel kişilerin sahip olduğu lisans veya lisansları,
rrr)
Jeneratör: Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren elektromekanik
ekipmanı,
sss) Kanun:
14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununu,
şşş) Kararlı durum: Geçici rejim şartları sönümlendikten sonra işletme
değerlerinin sabit kabul edilebileceği sistem durumunu,
ttt) Kesici:
Kısa devre dahil olmak üzere elektrik devrelerinde açma/kapama yapan teçhizatı,
uuu)
Kesinleşmiş günlük üretim/tüketim programı (KGÜP): Bir uzlaştırmaya esas
veriş-çekiş biriminin bağlı olduğu dengeden sorumlu tarafın yükümlülüklerine ve
gün öncesi piyasası işlemlerine göre bir sonraki güne ilişkin gerçekleştirmeyi
öngördüğü ve sistem işletmecisine dengeleme güç piyasasının başlangıcında
bildirdiği ve gün içi piyasası işlemlerine göre güncellediği üretim ya da
tüketim değerlerini,
üüü) Kısa devre
gücü: Kısa devre edilen bir baradan ortaya çıkan en yüksek görünür gücü,
vvv) Kısa
devre oranı: Bir ünitenin senkron reaktansının per unit değerini,
yyy) Kısa
dönem elektrik enerjisi arz-talep projeksiyonu: Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı koordinasyonunda ilgili tüm kurum ve kuruluşların katılımıyla
hazırlanan gelecek 1 yıllık üretim kapasitesi arz-talep projeksiyonunu,
zzz) Kısa
dönem fliker şiddeti endeksi (Pst): 10 dakikalık periyotlarla
ölçülen fliker şiddeti endeksini,
aaaa) Koruma
ayarları: Koruma rölelerinin ayarlarını,
bbbb)
Kullanıcı: Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler, dağıtım şirketleri, tedarik
şirketleri ve iletim sistemine doğrudan bağlı serbest tüketicileri,
cccc) Kuplaj
fideri: Aynı gerilimdeki iki ana barayı birbirine bağlayan teçhizatı,
çççç) Kuplaj
kesicisi: İki ana baralı sistemlerde, baraları birbirine bağlayan/ayıran
kesiciyi,
dddd)
Kuranportör: Enerji iletim hatları üzerinden ses, koruma sinyalizasyonu ve
bilgi iletişimi sağlayan radyo frekanslı alıcı-verici cihazı,
eeee) Kurul:
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
ffff) Kurum:
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
gggg) Kutup
kayması: Ünitede faz açı dengesinin bozulmasını,
ğğğğ) Küçük
santral: Toplam kurulu gücü 10 MW ve altında olan üretim tesisini,
hhhh)
Manevra: Sistemin çeşitli kısımlarını devreye almak veya çıkarmak için
kesiciler ve ayırıcılar ile yapılan işlemleri,
ıııı) Manevra
formu: BYTM’lerin yaptıracakları manevralarda, transformatör merkezi işletme
teknisyenlerinin takip edecekleri manevra sırasını belirtmek amacıyla manevraya
başlamadan önce BYTM tarafından doldurulan ve ilgili merkezlere iletilen formu,
iiii) Manevra
şeması: Şalt sahasındaki devrelerin bağlantılarını, numaralandırma ve
isimlendirme ile şematik olarak gösteren diyagramları,
jjjj) Milli
Yük Tevzi Merkezi (MYTM): TEİAŞ bünyesinde yer alan ve Türkiye elektrik
enterkonnekte sisteminin üretim, iletim ve tüketim yönünden güvenli, kaliteli
ve ekonomik olarak işletmesini yapan, elektrik enerjisi arz ve talebinin gerçek
zamanlı dengelenmesini sağlayan, Dengeleme Güç Piyasasını işleten, uluslararası
enterkonneksiyon hatlarının işletilmesi ve bu  hatlar üzerinden yapılan
enerji alışverişlerinin koordinasyonundan sorumlu olan ve BYTM arasındaki
koordinasyonu sağlayan kontrol merkezini,
kkkk) (N-1) kısıtlılık: İletim sisteminin herhangi bir
ekipmanının veya birbirlerine bağımlı ekipman grubunun arıza nedeniyle devre
dışı olması halini,
llll) (N-2) kısıtlılık: İletim sisteminin birbirinden
bağımsız iki ekipmanının arızalar
nedeniyle aynı anda devre dışı olması halini,
mmmm) Negatif
bileşen: Dengesiz bir elektrik sisteminde akım veya gerilim fazlarındaki
dengesizliği ifade etmek için kullanılan pozitif, negatif ve sıfır
bileşenlerden negatif faz sırasına sahip olanının birinci fazına ait vektörü,
nnnn) Negatif
faz sırası: Dengesiz bir elektrik sisteminde akım veya gerilim fazlarındaki
dengesizliği ifade etmek için kullanılan genlikleri eşit, aralarında yüzyirmi
derece faz farkı olan ve ters yönde sıralanan üç bileşenli dengeli vektör
grubunu,
oooo) Nominal
aktif güç: Sistemdeki bir elemanın nominal görünür gücünün nominal güç faktörü
ile çarpılmasıyla elde edilen değeri (Watt),
öööö) Nominal
görünür güç: Sistemdeki bir elemanın nominal gerilimde, sürekli olarak
sağlayabileceği ve/veya dayanabileceği azami akım değeri ile nominal gerilimin
çarpılmasıyla elde edilen değeri (Volt Amper),
pppp) Normal işletme koşulu: Gerilim, frekans ve
hat akışlarının belirlenen sınırlar içinde olduğu, yük taleplerinin
karşılandığı, yan hizmetlerin sağlandığı ve sistemin kararlı bir şekilde
çalıştığı işletme koşulunu,
rrrr) Orta
gerilim (OG) fideri: Bir merkez barasından müşteri veya müşteriler grubuna
enerji taşıyan hat veya kablo çıkışlarını,
ssss) Ortak bağlantı noktası: Birden fazla
kullanıcının elektriksel olarak iletim sistemine bağlı olduğu veya bağlı olması
muhtemel ortak noktayı,
şşşş)
Otomatik üretim kontrolü: Üretim veya talepteki bir değişime karşı
sekonder frekans kontrolü sağlamak için üretim tesislerinin hız regülatörlerine
gerekli sinyalleri gönderen ve jeneratörlerin aktif güç çıkışlarını ayarlayan
MYTM’deki kontrol sistemi donanım ve yazılımı,
tttt)
Otomatik üretim kontrol (AGC) programı: MYTM’de bulunan ve kontrolü altındaki
üretim tesislerinin sekonder frekans kontrolüne katılmasının sağlanması
amacıyla otomatik olarak hesap ettiği aktif güç hedef üretim değerlerini
(set-point) SCADA sistemi üzerinden ilgili üretim tesislerine gönderen
programı,
uuuu)
Otomatik üretim kontrol (AGC) sistemi/arabirimi: Sekonder frekans kontrolüne
katılacak üretim tesislerinde bulunan ve MYTM’de bulunan otomatik üretim
kontrol programı tarafından gönderilen sinyaller vasıtasıyla  ilgili
üretim tesisinin sekonder frekans kontrolüne katılmasını sağlayan
sistemi/arabirimi,
üüüü) Oturan
sistemin toparlanması: İletim sisteminin kısmen veya tamamen oturması durumunda
harici bir enerji kaynağına ihtiyaç duymadan devreye alınabilen üretim
tesisleri vasıtasıyla iletim sisteminin enerjilendirilmesi, müşterilere
elektrik enerjisi verilmesi ve diğer üretim tesislerinin yeniden devreye
alınması,
vvvv)
Performans testleri: Üretim ve tüketim tesislerinin yan hizmet sağlama
kapasitelerinin tespiti amacıyla uygulanan testleri,
yyyy) Piyasa:
Üretim, iletim, dağıtım, piyasa işletimi, toptan satış, perakende satış,
ithalat ve ihracat faaliyetleri ile bu faaliyetlere ilişkin iş ve işlemlerden
oluşan elektrik enerjisi piyasasını,
zzzz) Piyasa
katılımcısı: Dengeleme ve uzlaştırma işlemlerini düzenleyen ilgili mevzuatta
tanımlanan lisans sahibi tüzel kişileri,
aaaaa) Piyasa
Yönetim Sistemi (PYS): Dengeleme mekanizması ve uzlaştırmaya ilişkin işlemlerin
yürütülmesi amacıyla, piyasa işletmecisi, sistem işletmecisi, piyasa
katılımcıları ve sayaçların okunmasından sorumlu iletim ve dağıtım lisansı
sahibi tüzel kişilerin kullanımına sunulan ve küçük istemci yapısında çalışan
uygulamaları,
bbbbb)
Pozitif bileşen: Dengesiz bir elektrik sisteminde akım veya gerilim
fazlarındaki dengesizliği ifade etmek için kullanılan pozitif, negatif ve sıfır
bileşenlerden pozitif faz sırasına sahip olanının birinci fazına ait vektörü,
ccccc)
Pozitif faz sırası: Dengesiz bir elektrik sisteminde akım veya gerilim
fazlarındaki dengesizliği ifade etmek için kullanılan genlikleri eşit,
aralarında yüzyirmi derece faz farkı olan ve doğru yönde sıralanan üç bileşenli
dengeli vektör grubunu,
ççççç) Primer
frekans kontrolü: Sistem frekansının düşmesine veya yükselmesine tepki olarak
ünite aktif güç çıkışının hız regülatörü ile otomatik artırılması veya
düşürülmesi yoluyla sistem frekansının yeni bir denge noktasına getirilmesini,
ddddd) Primer
frekans kontrol rezerv kapasitesi: Primer frekans kontrol performans testleri
neticesinde belirlenen ve primer frekans kontrol hizmet anlaşmalarında yer
alan, ilgili üretim tesisi tarafından etkinleştirilmesi gereken rezerv
miktarının tamamını,
eeeee) Primer
frekans kontrol rez

(1)
TEİAŞ, iletim sistemini ilgili mevzuatta ve lisansında yer alan usul ve
esaslara göre planlar ve geliştirir.
(2) İletim
sistemi; sistemin normal çalışma koşullarında, santralların azami üretimini
sisteme aktarmaları ve sistemdeki  (N-1) kısıtlılık durumunda, gerilim ve
frekansın bu Yönetmelikte belirlenen limitler içerisinde kalması sağlanarak,
iletim tesislerinin termik limitlerin altında yüklenmesini, herhangi bir
kullanıcının kaybedilmemesini, sistem kararlılığının bozulmamasını ve sistemin
adalara bölünmemesini sağlayacak şekilde planlanır.
(3) İletim
sistemindeki  (N-2) kısıtlılık hallerinde, sistemin oturmasını önlemek
amacıyla üretim veya  tüketim tesislerinin yüklerinin kesilmesi
yöntemlerine başvurulabilir.
(4) Nükleer santralların sisteme bağlantı
noktalarında (N-2) kısıtlılık durumunda, gerilim ve frekansın bu Yönetmelikte
belirlenen limitler içerisinde kalması sağlanarak, iletim tesislerinin termik
limitlerin altında yüklenmesini, herhangi bir kullanıcının kaybedilmemesini,
sistem kararlılığının bozulmamasını ve sistemin adalara bölünmemesini
sağlayacak şekilde planlanır.
(5) İletim sisteminin nominal gerilimleri; 400
kV, 154 kV ve 66 kV’dir. İletim sistemi; arıza öncesi planlama gerilim
sınırları 400 kV için 370 kV ile 420 kV, 154 kV için 146 kV ile 162 kV ve 66 kV
için 62 kV ile 70 kV arasındadır. İletim kısıtlarının olduğu bölgelerde 154
kV’lik sistem için bu limitlerin 140 kV ile 170 kV olduğu kabul edilir.
(6) İletim sistemi, ilgili planlama yılı için,
sistem puant yükünün %5 üzerindeki bir yüklenme durumunda, gerilimler bu
maddenin beşinci fıkrasındaki limitler içerisinde kalacak şekilde planlanır.
(7) İletim
sistemindeki indirici güç transformatörleri için,  Ek-1’de belirtilen
karakteristikler kullanılır.
İletim sisteminin tasarım
esasları

(1)
Bir transformatör merkezine bağlanacak 400 kV hat fiderlerin sayısı en
fazla yedi, 154 kV hat fiderlerin sayısı en fazla on adet olarak tasarlanır.
Ancak, kısa devre arıza akım seviyelerinin limitler dahilinde kalması, ekonomik
durum ve sistem güvenliği dikkate alınarak daha fazla fiderin bağlantısı
yapılabilir.
(2) İletim
sistemi; hidroelektrik ve termik üniteler eş zamanlı olarak maksimum üretimle
çalışırken, (N-1) kısıtlılık durumunda iletim kapasitesinin yeterli olmasını
sağlayacak şekilde tasarlanır. Bu maksatla, toplam çıkış gücü 1500 MW’tan az
olan üretim tesislerinin iletim sistemine olan bağlantısı ve entegrasyonu, bir
iletim devresinin kaybı veya  (N-1) kısıtlılık durumunda hiçbir üretim
kaybı olmayacak ve üretimin tamamı sisteme aktarılabilecek şekilde; toplam
çıkış gücü 1500 MW’tan fazla olan üretim tesislerinin iletim sistemine olan
bağlantısı ve entegrasyonu ise  iki iletim devresinin kaybı veya (N-2)
kısıtlılık durumunda bile üretiminin en az %80’ini sisteme aktarabilecek
şekilde yapılır.Nükleer santrallar için ise (N-2) kısıtlılık durumunda da iletim
kapasitesinin yeterli olmasını sağlayacak şekilde tasarlanır. Bu maksatla;
nükleer enerjiye dayalı üretim tesislerinin iletim sistemine olan bağlantısı ve
entegrasyonu, kurulu gücüne bakılmaksızın iki iletim devresinin kaybı veya
(N-2) kısıtlılık durumunda üretimin tamamını sisteme aktarabilecek şekilde
yapılır.
(3) İletim
sistemi, birbiriyle ilişkili iki iletim hattının kaybı veya (N-2) kısıtlılık
durumunda ortaya çıkacak üretim kaybı 1200 MW’ı aşmayacak şekilde tasarlanır.
(4) İletim
sisteminin bir iletim devresi veya barası bakım onarım nedeniyle devre dışı
edilmiş iken diğer bir iletim devresinin veya baranın arıza nedeniyle devre
dışı olması durumunda, sistemdeki en büyük üretim ünitesinden daha fazla üretim
kaybına yol açmayacak şekilde tasarlanır.
(5) 400/154
kV transformatör merkezlerinin 400 kV ve 154 kV kısımları, iki ana ve bir
transfer bara düzeninde, transfer ve kuplaj fiderli olarak tasarlanır. Ancak,
zorunlu hallerde tek kesicili transfer-kuplaj fiderli olarak tasarlanabilir.
Transformatör merkezinin gaz izoleli olması durumunda, 400kV ve 154kV tarafı
iki ana baralı ve kuplaj fiderli olarak tasarlanır.
(6) 400
kV transformatör merkezlerinin 400 kV kısmı iki ana ve bir transfer bara
düzeninde, transfer ve kuplaj fiderli, tek kesicili transfer-kuplaj fiderli
veya bir-buçuk kesicili olarak tasarlanır. Transformatör merkezinin gaz izoleli
olması durumunda, iki ana baralı ve kuplaj fiderli olarak tasarlanır.
(7) 400 /154
kV transformatör merkezleri; 4x250 MVA veya 6x250 MVA, özel durumlarda ise
8x250 MVA transformatör düzeninde tasarlanır. Ancak transformatör merkezinin
6x250 MVA veya 8x250MVA olması durumunda 400 kV şalt parçalı iki ana bara ve
transfer baralı olarak tasarlanır.
(8) 400/33 kV
transformatör merkezleri; 2x125 veya 4x125 MVA olarak tasarlanır.
(9) 154
kV transformatör merkezleri, sistemin bölgesel ada veya katlı şebeke şeklinde
işletilmesine imkan verecek şekilde iki ana bara düzeninde kuplaj fiderli
olarak, ada besleme gerekliliğinin bulunmadığı durumlarda ise 154 kV
transformatör merkezlerinin 154 kV kısmı ana+transfer bara veya iki ana baraya
dönüştürülebilir ana+transfer bara düzeninde transfer fiderli olarak
tasarlanır. Fiziki imkanlar ve sistem ihtiyaçları dahilinde, iki ana baralı
merkezler transfer baralı tesis edilebilir.
(10) Uluslararası
asenkron paralel bağlantı durumunda AC/DC/AC çevirici merkezleri tesis edilir.
(11) 154
kV sistemi dağıtım sistemine bağlayan yeni transformatör merkezleri 2x100 MVA,
3x100 MVA, 4x100 MVA şeklinde tasarlanır. Yeni transformatör merkezlerinde
tasarım 100 MVA kurulu gücünde transformatöre göre yapılmakla birlikte fiili
yüklere göre daha küçük kurulu güçte transformatörler kullanılabilir.
Transformatörlerin fiili yükleri, kurulu gücünün %70’ine ulaştığı takdirde,
kapasite artırımı planlanır. 100 MVA transformatörlerin kullanıldığı merkezler
için transformatör başına 33 kV hat fiderlerinin sayısı, bir tanesi kapasitör,
reaktör ve benzeri teçhizat için kullanılmak üzere, 8+1 olarak tasarlanır. Ark
ocağı tesisleri; fliker şiddeti, harmonik ve ani gerilim değişimini sınırlamak
amacıyla, tesis edileceği yere ve gücüne bağlı olarak, uygun gerilim
seviyesinden bağlanır. Sürekli işletmede kalacak, uzaktan erişimli, veri
kaydetme özelliğine sahip, mühürlenebilir tipte ölçüm sistemi ile fliker
şiddeti, harmonik ve ani gerilim değişimleri ölçülür.
(12)  Direkt
transformasyonun gerekli olduğu hallerde, 400 kV sistemi dağıtım sistemine
bağlayan transformatörler 400/33 kV ve 125 MVA olarak tasarlanır.
Transformatörün sekonderinin üçgen bağlı olması durumunda bu transformatörler
topraklama transformatörü kullanılarak topraklanır.
(13) Dağıtım
sistem işletmecilerinin yeni transformatör merkezi taleplerinde talep edilen
gücün 20 MW’dan daha fazla ve TEİAŞ tarafından 500/d formülü uyarınca
hesaplanan gücün üzerinde olması halinde yeni transformatör merkezi tesis
edilir. 500/d formülünde yer alan d parametresi, yeni transformatör merkezi
talep edilen nokta ile bağlantı yapılacak en yakın mevcut TEİAŞ transformatör
merkezi arasındaki kuş uçuşu mesafenin kilometre olarak belirlenen değerinin
1,2 katı olarak hesaplanır.
(14) Tek
faz alternatif akım ile beslenen yükler ve üç faz dalgalı yükler, sistemin kısa
devre gücünün yeterli yükseklikte olduğu noktalarına bağlanır. Tek faz
alternatif akım yüklerini besleyen indirici transformatör merkezleri, gerilim
dengesizliklerini azaltmak için farklı faz çiftleri arasına bağlanır. Sistem
kısa devre gücünün yeterli yükseklikte olmadığı noktalarda tek faz alternatif
akım yüklerini besleyen indirici transformatör merkezleri, gerilim
dengesizliklerini azaltmak için sisteme üç faz olarak bağlanır.
(15) İletim
sistemi şalt teçhizatı için kısa devre arıza akımına dayanma kapasitesi 400 kV
için 63 kA, 154 kV için 31,5 kA’dir. 33 kV gerilim seviyesinde de kısa devre
arıza akımları 16 kA ile sınırlandırılır. Orta gerilimden sadece üretim
tesislerinin bağlı olduğu 400/33 kV merkezlerde 33 kV gerilim seviyesinde kısa
devre arıza akımı 25 kA ile sınırlandırılır.
(16) 400
kV ve 154 kV sistem tasarımlarında topraklamaya ilişkin olarak;
a) 400 kV ve 154 kV sistemlerde TEİAŞ tarafından aksi belirtilmedikçe, toprak
arıza faktörü 1,4 olarak kabul edilir.
b) İletim sistemine yapılacak bağlantılarda, özel bir topraklama sisteminin
gerekmesi durumunda, topraklama için uyulması gereken teknik şartlar ve gerilim
yükselmesi üzerinde yapılacak incelemenin sonuçları bağlantı yapılmadan önce
TEİAŞ tarafından kullanıcıya bildirilir.
c) Primer tarafı 66 kV ve üzerinde olan transformatörlerin
yüksek gerilim sargıları yıldız bağlı olarak ve yıldız noktasından topraklama
bağlantısı yapılabilecek şekilde teşkil edilir. Transformatör merkezi primer
topraklama hattı için en az 120 mm2 bakır kullanılır. Topraklama bağlantıları,
TEİAŞ’ın onayladığı bağlantı sistemi ile yapılır.
ç) Kısa devre gücünün yüksek olduğu merkezlerde, güç
transformatörlerinin sekonder tarafının nötr noktası, faz-toprak arıza
akımlarını sınırlamak amacıyla bir nötr direnci veya nötr reaktörü üzerinden
topraklanır.
d) 400/154 kV yıldız-yıldız bağlı ototransformatörlerin
primer ve sekonder sargılarının nötr noktaları doğrudan topraklanır ve nötr
noktaları şalt merkezinin topraklama şebekesine bağlanır. 400 kV’yi dağıtım
sistemine bağlayan yıldız–üçgen transformatörlerin primer sargılarının nötr
noktası doğrudan, sekonder sargısı ise topraklama transformatörü üzerinden
topraklanır. 154 kV’yi dağıtım sistemine bağlayan yıldız–yıldız tersiyersiz
transformatörlerin primer sargılarının nötr noktası doğrudan, sekonder
sargısının nötr noktası ise nötr direnci veya nötr reaktörü üzerinden topraklanır.
e) 154 kV sistemi dağıtım sistemine bağlayan bir
transformatörün sekonder sargısının nötr noktası 1000 A’lik direnç veya nötr
reaktörü üzerinden topraklanır.
f) Bu
fıkrada düzenlenmeyen hususlarda 21/8/2001 tarihli ve 24500 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Elektrik
Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(17) 400
kV uzun iletim hatlarında gerektiğinde hattın endüktif reaktansını düşürmek
için seri kapasitörler kullanılır.
(18) (Değişik:
RG-17/12/2024-32755) Sistemde şönt kompanzasyon, şönt reaktörler ve şönt
kapasitörlerle yapılır. Şönt reaktörler 400 kV seviyesinde hem hatta hem de
baraya, havai hat olmaması durumunda ise baraya bağlanabilecek şekilde
tasarlanır. 154 kV seviyesinde baraya bağlanabilecek şekilde ve ototransformatörlerin
tersiyer sargılarına bağlanabilecek şekilde tasarlanır. Şönt kapasitörler ise
154 kV transformatör merkezlerinin primer veya sekonder tarafındaki baralara
tesis edilir. 400 kV sistemde tesis edilen şönt reaktörlerin standart kapasiteleri
420 kV gerilim seviyesinde 73,3 MVAr, 97,73 MVAr, 122,16 MVAr, 146,59 MVAr,
183,24 MVAr ve 160-250 MVAr’dır. 154 kV sistemde tesis edilen şönt reaktörlerin
standart kapasiteleri ise 170 kV gerilim seviyesinde 6,09 MVAr, 12,18 MVAr ve
24,37 MVAr ve 50 MVAr’dır. Şönt reaktörler 420 kV ve 170 kV sistem
gerilimlerinde sürekli çalışabilecek şekilde tasarlanır. Şönt reaktörler,
ayarlı olarak da tesis edilebilir. 154 kV transformatör merkezlerindeki 154 kV
şönt reaktörler ve kapasitörler transformatör merkezinin kısa devre gücü ve
harmonik rezonans riskleri hesaplanarak tesis edilir. 154 kV transformatör
merkezlerindeki 31,25 MVA, 62,5 MVA, 100 MVA ve transformatörlerin sekonder
tarafındaki baraya gerilim regülasyonu amacıyla 5 MVAr, 10 MVAr ve 2x10 MVAr
gücünde şönt kapasitör grupları ve dinamik kompanzasyon sistemleri veya uygun
güçte reaktörler tesis edilir. Şönt kapasitörler, transformatör kapasitesinin
%20’sini geçmeyecek şekilde ve gerektiğinde ayrı fiderlere bağlı iki kapasitör
grubu şeklinde tesis edilir. Şönt reaktörler ve kapasitörler, bağlantı
noktalarına kesici ve ayırıcı üzerinden bağlanır. İhtiyaç duyulması halinde
farklı değerlerde reaktör ve kapasitör tasarlanabilir.
(19) İletim
hatlarının güzergahlarının ve transformatör merkezlerinin yerlerinin seçiminde,
teknik, ekonomik, sosyal ve çevrenin korunmasına yönelik hususlar ile ilgili
mevzuat dikkate alınır. İletim sistemi master planlarının ilgili belediyelerin
imar planlarında dikkate alınması  için TEİAŞ tarafından gerekli girişimler
yapılır. Bu imar planlarına bağlı kalınıp kalınmadığı takip edilir ve
iletim hatlarının kamulaştırma işlemleri en kısa sürede sonuçlandırılır. İmar
alanı dışında kalan yerler için ise ilgili mercilerden izin alınması için
gerekli girişimler TEİAŞ tarafından yapılır. Nüfusun yoğun olduğu yerleşim
merkezlerinde ve sanayi bölgelerinde şartlar göz önünde bulundurularak, düşük
kapasiteli iletim hatları aynı güzergah üzerinde yüksek kapasiteli çok devreli
iletim hatları ile yenilenir. Transformatör merkezleri, elektrik sistemi tesis ve teçhizatı için geliştirilen, onaylanan ve
kullanılan uluslararası tasarım, tesis, imalat ve performans standartlarına
uygun olarak uzaktan insansız çalıştırılabilecek şekilde gerekli altyapı ile
tasarımlanır ve tesis edilir.
(20) Uzunluğu 120 km’nin üzerindeki 400 kV hatlar
için  Ek-2’de gösterilen şekilde hattın uzunluğu boyunca bir tam üç faz
çaprazlama yapılır. 45 km’nin üzerindeki 154 kV hatlar için ise hattın uzunluğu
boyunca bir tam üç faz çaprazlama yapılır.
(21)  400
kV iletim hatları, standart 954 MCM Cardinal (546 mm2) ve 1272 MCM
Pheasant (726 mm2) kesitli, her bir fazda üç veya çoklu demet
halinde çelik özlü (ACSR) alüminyum iletkenler veya gerektiği durumlarda
iletken dış çapı ve birim ağırlığı aşılmamak kaydıyla daha yüksek akım taşıma
kapasiteli iletkenler kullanılarak tesis edilir. Uygun iklim ve hat
profili/mekanik yüklenme şartlarına göre tasarlanan standart tek veya çok devre
direkler üzerinde yukarıda tanımlanan iletken karakteristikli 400 kV hatlar
kullanılır.
(22)  İstisnai
veya aşırı buz yükünün olabileceği bölgelerde ilave emniyet gerektiren durumlar
için özel tasarlanmış direkler üzerine, her demetteki üç veya çoklu iletken
yerine, akım taşıma kapasitesi bunlara eşdeğer olacak özelliklere sahip iletken
tesis edilebilir.
(23) Havai
hatlar için güzergah temin edilemeyen yoğun yerleşim bölgelerinde 400 kV en az
2000 mm2 kesitli XLPE bakır iletkenli yeraltı kablosu tesis edilir.
(24) 400
kV ve 154 kV denizaltı kablo bağlantıları, en az 1600 mm2 kesitli
XLPE bakır iletkenli olarak tesis edilir.
(25)  400
kV iletim sisteminde enerji akışlarının planlanmasında kullanılan iletken
termik kapasiteleri ve sınırları  Ek-3’te düzenlenmiştir.
(26) 154
kV iletim hatları, standart 795 MCM Drake (468 mm2 ), 954 MCM
Cardinal (546 mm2) ve  1272 MCM Pheasant (726 mm2) olan
çelik özlü (ACSR) alüminyum iletkenler veya gerektiği durumlarda iletken dış
çapı ve birim ağırlığı aşılmamak kaydıyla daha yüksek akım taşıma kapasiteli
iletkenler tek, çift veya çok devreli direkler kullanılarak tesis edilir. 154
kV hatlarda genellikle her fazda bir iletken bulunur. Çok yüksek talep
bölgelerinde iletim hatlarının taşıma kapasitesini arttırmak için 154 kV çoklu
demet iletkenli çok devreli hatlar tesis edilir.
(27) Havai
hatların güzergahının temin edilemediği yoğun yerleşim bölgelerinde standart
olarak 154 kV, 1000 mm2 veya 1600 mm2 kesitli XLPE bakır
veya eşdeğer alüminyum iletkenli yeraltı kablosu tesis edilir.
(28) 154
kV iletim sisteminde enerji akışlarının planlanmasında kullanılan iletken
termik kapasiteleri ve sınırları ile yer altı güç kablolarının tipleri ve
kapasiteleri  Ek-3’te düzenlenmiştir.
(29)  İletim
hattını yıldırımdan korumak için faz iletkenlerine ilave olarak direklerin tepe
noktalarına galvenize çelik toprak teli tesis edilir. Genel olarak, 400 kV ve
154 kV standart direklerde hatları yıldırım darbelerinden korumak için direk
tasarımına bağlı olarak bir veya birden çok toprak teli kullanılır. Standart
olarak, 400 kV ve 154 kV hatlarda sırasıyla 96 mm2 ve 70 mm2
koruma iletkenleri kullanılır.
(30) Yeni
tesis edilen 400 kV ve 154 kV enerji iletim hatlarında standart çelik toprak
tellerinden biri veya her ikisi yerine içerisinde sayısı ve özellikleri
ihtiyaca göre TEİAŞ tarafından belirlenen fiber optik liflerin yer aldığı,
TEİAŞ’ın Tip Teknik Şartnamesine uygun optik fiberli koruma teli (OPGW)
kullanılır.
(31)  İletim
hatlarının faz iletkenleri için uygun izolasyon seviyelerini sağlamak amacıyla
zincir tipi porselen, cam veya kompozit silikon izolatörler kullanılır.
(32)
Transformatör merkezleri sistem tasarımında kullanılan 400 kV ve 154 kV ortam
koşulları ve sistem bilgileri  Ek-4’te düzenlenmiştir. Anahtarlama aşırı
gerilimlerinin sınırlandırılması amacıyla parafudr kullanıldığı durumlarda, bu
uygulamaların teknik karakteristikleri ile ilgili olarak TEİAŞ ve kullanıcı
arasında karşılıklı bilgi alışverişi yapılır. Planlanan sistemin bütünlüğünün
ve tasarım uyumluluğunun sağlanması için her uygulamanın ayrıntıları üzerinde
mutabakata varılır. Transformatör merkezleri şalt tesislerinin tasarımı
Ek-5’te yer alan örnek tek hat şemalarına ve TEİAŞ’ın tip teknik şartnamelerine
göre yapılır.
İKİNCİ
BÖLÜM
İletim
Sisteminin Performans, Tesis ve Teçhizatına İlişkin Teknik Kriterler
Sistem frekansı ve değişimi

(1) Sistemin 50 Hertz (Hz) olan nominal
frekansı, TEİAŞ tarafından 49,8-50,2 Hz aralığında kontrol edilir.
Sistem gerilimleri ve değişim sınırları

(1) İletim sisteminin nominal gerilimleri 400 kV, 154 kV ve 66 kV’dir. Normal işletme
koşullarında; 400 kV’lik iletim sistemi 340 kV ile 420 kV, 154 kV’lik iletim
sistemi ise 140 kV ile 170 kV arasında çalıştırılır. 66 kV ve altındaki iletim
sistemi için gerilim değişimi ±%10’dur.
(2) İletim sistemi
içindeki dağıtım seviyesi ve iç ihtiyaçlar için gerilim seviyeleri 34,5 kV, 33 kV, 31,5 kV, 15,8 kV, 10,5 kV ve 6,3 kV’dir.
(3) 400 kV ve
154 kV sistemler,  Ek-6’da yer alan gerilim sınır değerlerine göre
planlanır ve işletilir. İşletme gerilim sınırları, arıza sonrası ünite ana güç transformatörünün kademe ayarları
değiştirilmeden veya şönt kompanzasyon anahtarlaması yapılmadan önceki değerler
olarak uygulanır.
(4) Sistem arızalarında; 400 kV’lik iletim
sisteminin bazı bölümlerinin, aşırı gerilim korumasını harekete geçirecek
gerilim üst sınırı olarak belirlenen 450 kV’ye kadar aşırı gerilime maruz
kalmasına izin verilebilir.
İletim sistemi gerilim
dalga şekli kalitesi

(1) İletim sistemine bağlanacak tesis, teçhizat ve bağlantı
elemanları, Ek-7’de gerilim seviyesine göre verilen Tablo 1, Tablo 2 ve Tablo
3’te belirtilen gerilim harmonik planlama sınır değerlerine uygun olarak
tasarlanır. Tablolarda sunulan değerler her bir gerilim harmoniğinin ana
bileşene göre oransal değerini ifade eder.
(2) İletim
sistemindeki ortak bağlantı noktalarında güç kalitesi ölçüm periyodu boyunca
gerçekleşen geçici olaylar ve kısa süreli kesinti, gerilim çukuru, gerilim
tepesi gibi durumlara ait veriler süzüldükten sonra 3 saniye çözünürlükle
ölçülen her bir gerilim harmoniği etkin değerinin 10’ar dakikalık
ortalamalarının en az %95’i, Ek-7’de verilen Tablo 4,
Tablo 5 ve Tablo 6’da verilen değerlerden küçük veya bu değerlere eşit olmak
zorundadır.
(3) Normal işletme
koşullarında, iletim sistemindeki bir bağlantı noktasında bir tesis ve/veya teçhizatın
devre dışı olması durumunda ölçülen toplam harmonik bozulma, güç kalitesi ölçüm
periyodunun %5’inden uzun bir süre için;
a)  400 kV’de, 50. harmoniğe kadar olan harmonik gerilimlerin her biri için Ek-7’de verilen Tablo 4’deki üst sınırlar geçilmeksizin
% 3,5 ’luk toplam harmonik
bozulma sınırını,
b)  154 kV seviyesindeki
50. harmoniğe kadar olan harmonik gerilimlerin her biri için
Ek-7’de verilen Tablo 5’deki
üst sınırlar geçilmeksizin %5’lik toplam harmonik bozulma sınırını,
c)  154 kV seviyesi
altında 50. harmoniğe kadar olan harmonik gerilimlerin her
biri için Ek-7’de verilen Tablo 6’daki üst sınırlar geçilmeksizin %8’lik toplam harmonik bozulma sınırını,
geçemez.
(4) Toplam harmonik bozulma aşağıdaki formül uyarınca hesaplanır:

(5) Dördüncü fıkradaki
formülde geçen;
Uh:
h numaralı gerilim harmoniğinin etkin değerini,
U1: Gerilim
ana bileşeni etkin değerini,
ifade eder.
(6) TEİAŞ, istisnai durumlarda toplam harmonik bozulma için üçüncü
fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen sınırları geçen kısa süreli artışlara izin
verebilir.
(7) İletim sistemine bağlı kullanıcılar, ortak bağlantı noktalarında
ve ortak bağlantı noktalarına yakın diğer bağlantı noktalarında gerilim
harmoniği uyumluluk sınır değerlerini geçmesine sebebiyet vermeyecek şekilde
faaliyet gösterir. Gerilim harmoniği uyumluluk sınır değerlerinin aşılıp
aşılmadığını izleyen güç kalitesi ölçüm sisteminin temin, tesis ve işletmesi,
TEİAŞ mülkiyetindeki trafo merkezlerinde TEİAŞ tarafından, iletim sistemi
kullanıcısı mülkiyetindeki trafo merkezlerinde ise kullanıcı tarafından
yapılır.
(8) Gerilim harmoniği
uyumluluk sınır değerlerinin aşılıp aşılmadığını izleyen güç kalitesi ölçüm
sisteminin kurma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kullanıcılara, gerilim
harmoniği sınır değerlerinin aşıldığı kabul edilerek Bağlantı ve Sistem
Kullanım Anlaşmalarının ilgili hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilir.
Gerilim ani
değişimleri

(1) Anahtarlama işlemleri sonucunda sistemde meydana gelen gerilim
ani değişimleri, nominal sistem geriliminin ±%3’ünü geçemez.
(2) Şönt kompanzasyon anahtarlama işlemleri sonucunda sistemde meydana gelen
gerilim ani değişimleri ise nominal sistem geriliminin ±%5’ini geçemez.
Gerilim
salınımları ve fliker

(1) İletim sistemine doğrudan bağlı kullanıcıların dalgalı
yüklerinden kaynaklanan, ortak bağlantı noktasındaki gerilim salınımları ile
ilgili olarak;
d)     1 saat içinde
10 seferden az olmak kaydıyla gerçekleşen hızlı gerilim değişimleri gerilim
seviyesinin %1’ini geçemez. 1 saat içinde 3 seferden az olmak kaydıyla
gerçekleşen hızlı gerilim değişimleri durumunda veya iletim sistemini veya
iletim sistemine bağlı başka bir kullanıcıyı risk altına almadığı sürece,
istisnai durumlarda TEİAŞ tarafından gerilim seviyesinin %3’üne kadar gerilim
değişimine izin verilebilir. 1 saat içinde 10 seferden fazla gerçekleşen hızlı
gerilim değişimleri fliker olarak değerlendirilir.
e)      İletim
sistemi kısa dönem (Pst) ve uzun dönem (Plt) planlama
fliker sınır değerleri Ek-7’de verilen Tablo 7’de sunulmuştur. Uzun dönem fliker şiddeti kısa dönem fliker değerleri kullanılarak aşağıdaki formül
uyarınca hesaplanır.
Güç kalitesi ölçüm periyodu boyunca gerçekleşen geçici
olaylar ve kısa süreli kesinti, gerilim çukuru, gerilim tepesi gibi durumlara
ait veriler süzüldükten sonra kısa dönem fliker değerlerinin, en az %95’i Tablo
7’de verilen değerlerden veya
%99’u bu değerlerin 1,5 katından küçük ya da 1,5 katına eşit olmak zorundadır.
c) Ek-7’deki tabloda yer alan sınırların altında flikere yol açan dalgalı
yüklerin iletim sistemine bağlanmasına ilişkin olarak TEİAŞ tarafından
yapıladeğerlendirmede, mevcut ve muhtemel kullanıcıların fliker değerleri ile
ilgili tesis ve/veya teçhizatın yerleri dikkate alınır.
(2) İletim sistemine bağlı kullanıcılar ortak bağlantı noktalarında ve ortak
bağlantı noktalarına yakın diğer bağlantı noktalarında fliker sınır değerlerini
geçmesine sebebiyet vermeyecek şekilde faaliyet gösterir. Fliker sınır
değerlerinin aşılıp aşılmadığını izleyen güç kalitesi ölçüm sisteminin temin,
tesis ve işletmesi, TEİAŞ mülkiyetindeki trafo merkezlerinde TEİAŞ tarafından,
iletim sistemi kullanıcısı mülkiyetindeki trafo merkezlerinde ise kullanıcı tarafından
yapılır.
(3) Fliker sınır
değerlerinin aşılıp aşılmadığını izleyen güç kalitesi ölçüm sisteminin kurma
yükümlülüğünü yerine getirmeyen kullanıcılara, fliker sınır değerlerinin
aşıldığı kabul edilerek Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmalarının ilgili
hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilir.
Faz
dengesizliği

(1) İletim sistemine bağlı
tesis ve/veya teçhizat ile şalt sahalarındaki kısımlarının, faz
dengesizliğinden dolayı ortaya çıkacak dalga şekli bozulmalarına
dayanacak şekilde tasarımlanmış olması zorunludur.
(2) Normal işletme
koşullarında; iletim sistemi elemanlarının planlı olarak devre dışı olması
durumunda, güç kalitesi ölçüm periyodu boyunca 3 saniye çözünürlükle ölçülen
şebeke temel frekansındaki gerilim negatif bileşeni etkin değerlerinin 10’ar
dakikalık ortalamalarının en az %95’inin şebeke temel frekansındaki gerilim
pozitif bileşenlere oranı 400 kV gerilim seviyesinde %1’i; 154  kV seviyesinde %1,5 ve 154kV altı
gerilim seviyelerinde %2 oranını aşmamalıdır. TEİAŞ’ın onayı
ile bu oran tek fazlı veya iki fazlı yüklerin beslendiği noktalarda 400 kV
gerilim seviyesinde %1,4’e, 154 kV seviyesinde %2’ye
kadar çıkabilir.
(3) İletim sistemi
elemanlarının planlı olarak devre dışı edilmeleri ile ortaya çıkan faz
dengesizliklerine; toplam harmonik bozulma seviyesinin bağlı oldukları gerilim
seviyesi için tanımlanan uyumluluk sınır değerlerini geçmemesi, sık olmaması ve
kısa süreli olması kaydı ile TEİAŞ’ın onayı ile izin verilebilir. Bu husus
taraflar arasındaki bağlantı anlaşmasında yer alır.
Akım
harmonikleri

(1) İletim sistemi kullanıcıları, Ek-8’de verilen tablodaki akım harmonikleri
sınır değerlerine uymakla yükümlüdür. Tabloda sunulan değerler ortak bağlantı
noktasındaki her bir akım harmoniğinin etkin değerinin maksimum yük akımının
ana bileşeninin etkin değerine oransal değerini ifade eder. Akım harmonikleri
sınır değerlerinin aşılıp aşılmadığını izleyen güç kalitesi ölçüm sisteminin
temin, tesis ve işletmesi, TEİAŞ mülkiyetindeki trafo merkezlerinde TEİAŞ
tarafından, iletim sistemi kullanıcısı mülkiyetindeki trafo merkezlerinde ise
kullanıcı tarafından yapılır.
(2) Akım harmonikleri sınır değerlerinin aşılıp aşılmadığını izleyen güç
kalitesi ölçüm sisteminin kurma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kullanıcılara,
akım harmonikleri sınır değerlerinin aşıldığı kabul edilerek Bağlantı ve Sistem
Kullanım Anlaşmalarının ilgili hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilir.
Reaktif
enerjinin kompanzasyonu